Gini Katsayısı Hesaplama Aracı

Gini Katsayısı Hesaplama Aracı, gelir, servet ya da harcama verinizdeki eşitsizliği saniyeler içinde ölçer. Değerleri Excel’den yapıştırın ya da CSV dosyası yükleyin; araç Gini katsayısını, Lorenz eğrisini, S80/S20 ve Palma oranını, Theil ve Hoover endeksini birlikte hesaplar. Elinizde yalnızca %20’lik dilim payları varsa gruplanmış veriyle, iki mahalleyi ya da iki yılı kıyaslamak istiyorsanız karşılaştırma moduyla çalışın. Sonucu adım adım inceleyin, grafiği indirin, yöntem bölümünüz için hazır metni kopyalayın.

Ücretsiz, kayıt gerekmezVeriler cihazınızdan çıkmazGini · Lorenz · S80/S20 · Palma · TheilYöntem bölümü için hazır metin

Her hane, kişi ya da birim için tek bir değer girin. Excel’den bir sütunu kopyalayıp yapıştırabilir ya da CSV dosyası yükleyebilirsiniz.

CSV yükle

Değişken
Analiz birimi

Birkaç düzine gözlemle çalışıyorsanız klasik formül 1’e ulaşamaz. Düzeltilmiş değer bu sapmayı giderir; hangisini raporladığınızı belirtin.

Lorenz eğrisi

Eğrinin üzerinde gezinin: nüfusun en yoksul kesiminin toplamdan ne kadar pay aldığını görün.

Grafik yükleniyor…

Hesaplama adım adım

Sonucun nereden geldiğini görün; danışmanınız sorduğunda hazır olun.

    Dilimlere göre dağılım

    Nüfus en yoksuldan en zengine sıralandığında her dilimin toplamdan aldığı pay.

    Dilimlere göre gelir payları

    Gini Katsayısı Hesaplama Nedir ve Ne İşe Yarar?

    Gini katsayısı, bir toplumda gelirin, servetin ya da harcamanın ne kadar eşitsiz dağıldığını 0 ile 1 arasında tek bir sayıyla özetleyen ölçüdür. 0, herkesin tam olarak aynı payı aldığı hayalî bir toplumu; 1 ise her şeyin tek bir kişide toplandığı uç durumu anlatır. Gerçek toplumlar bu ikisinin arasında bir yerde durur.

    Sosyal tabakalaşma, yoksulluk, kentsel ayrışma ya da sosyal politika üzerine çalışan herkes er geç bu sayıyla karşılaşır. Çekiciliği sadeliğinden gelir: iki ülkeyi, iki dönemi ya da iki mahalleyi tek bir değerle kıyaslayabilirsiniz. Gini katsayısı hesaplama işi de sanıldığı kadar karmaşık değildir; sıralanmış bir veri listesi ve birkaç toplama yeterlidir. Yukarıdaki araç bu işi sizin yerinize yapıyor, bu rehber ise sonucun arkasındaki mantığı anlatıyor.

    Corrado Gini ve ölçünün kısa tarihi

    Ölçü, adını İtalyan istatistikçi ve sosyolog Corrado Gini’den alır. Gini 1912’de yayımladığı Variabilità e mutabilità adlı çalışmasında, Amerikalı iktisatçı Max Otto Lorenz’in 1905’te önerdiği grafiği tek bir sayıya dönüştürmenin yolunu gösterdi. Bugün Dünya Bankası, OECD, Eurostat ve TÜİK gibi gelir dağılımı istatistiği yayımlayan neredeyse bütün kurumlar bu ölçüyü kullanıyor.

    Lorenz Eğrisi ve Gini Katsayısı İlişkisi

    Lorenz eğrisi nasıl okunur?

    Lorenz eğrisinde yatay eksen, en yoksuldan en zengine doğru sıralanmış nüfusun birikimli payını; dikey eksen ise bu kişilerin toplam gelirden aldığı birikimli payı gösterir. Eğrinin üzerindeki her nokta bir cümleye karşılık gelir: “Nüfusun en yoksul %40’ı toplam gelirin %17’sini alıyor.” Aracın grafiğinde fareyle eğrinin üzerinde gezindiğinizde bu cümleleri kendi verinizle görebilirsiniz.

    Mutlak eşitlik doğrusu ve eşitsizlik alanı

    Herkes aynı geliri alsaydı eğri, köşeden köşeye uzanan 45 derecelik mutlak eşitlik doğrusu ile çakışırdı. Eşitsizlik arttıkça eğri sağ alt köşeye doğru sarkar. Gini katsayısı, eşitlik doğrusu ile Lorenz eğrisi arasında kalan alanın (A), doğrunun altındaki toplam alana (A + B) oranıdır.

    G = A / (A + B) = 1 − 2BA: eşitlik doğrusu ile Lorenz eğrisi arasındaki alan · B: Lorenz eğrisinin altındaki alan. A + B = 0,5 olduğu için formül 1 − 2B’ye sadeleşir.

    Gini Katsayısı Formülleri

    Aynı sonuca farklı yollardan varılabilir. Hangi formülü kullanacağınız, elinizdeki verinin biçimine bağlıdır. Gini katsayısı hesaplama yaparken araç, seçtiğiniz sekmeye göre aşağıdaki formüllerden uygun olanı uygular.

    Ham (bireysel) verilerle: sıra ağırlıklı formül

    Her hane ya da kişi için ayrı bir değeriniz varsa, değerleri küçükten büyüğe sıralayıp şu formülü kullanırsınız:

    G = 2 × Σ(i × xᵢ) / (n × Σxᵢ) − (n + 1) / nxᵢ: küçükten büyüğe sıralamada i’nci değer · n: gözlem sayısı

    Ortalama mutlak fark formülü

    Gini’nin orijinal tanımı, toplumdaki herkesin birbiriyle karşılaştırılmasına dayanır: rastgele seçilen iki kişinin gelirleri arasındaki ortalama farkın, ortalama gelirin iki katına oranı. Sıralama gerektirmez ama büyük verilerde yavaştır. Aracın sonuçlarını bu formülle de doğruladık.

    G = Σᵢ Σⱼ |xᵢ − xⱼ| / (2 × n² × μ)μ: ortalama gelir

    Gruplanmış verilerle: yamuk (trapez) yöntemi

    Resmî tablolarda çoğu zaman ham veri yerine beşte birlik (%20’lik) ya da onda birlik (%10’luk) dilimlerin gelir payları bulunur. Bu durumda Lorenz eğrisindeki noktalar düz çizgilerle birleştirilir ve altındaki yamukların alanı toplanır:

    G = 1 − Σ (Xₖ − Xₖ₋₁) × (Yₖ + Yₖ₋₁)Xₖ: k’ıncı gruba kadar nüfusun birikimli payı · Yₖ: aynı grupların gelirden aldığı birikimli pay

    Grup içindeki farklar görünmez olduğu için bu yöntem gerçek değeri bir miktar düşük tahmin eder. Sonucu bir alt sınır olarak okumak gerekir.

    Küçük örneklem düzeltmesi

    Az sayıda gözlemle çalışıyorsanız sıra ağırlıklı formül en fazla (n − 1) / n değerine ulaşabilir. Bazı araştırmacılar bu yüzden sonucu n / (n − 1) ile çarpar. Büyük örneklemlerde fark önemsizdir; küçük örneklemlerde hangi değeri raporladığınızı belirtmeniz yeterlidir. Araçta bu seçenek “Gelişmiş” bölümünde.

    Adım Adım Çözümlü Bir Örnek

    Beş hanelik küçük bir sokak düşünelim. Aylık gelirler (bin TL): 10, 20, 30, 40 ve 100. Gini katsayısı hesaplama adımları şöyle ilerler:

    1. Sıralayın: Değerler küçükten büyüğe sıralı. n = 5, toplam gelir Σx = 200.
    2. Sıra numarasıyla çarpın: 1×10 + 2×20 + 3×30 + 4×40 + 5×100 = 800.
    3. Formüle yerleştirin: G = 2 × 800 / (5 × 200) − 6 / 5 = 1,6 − 1,2 = 0,40.
    4. Lorenz noktalarıyla kontrol edin: En yoksul %20 gelirin %5’ini, %40’ı %15’ini, %60’ı %30’unu, %80’i %50’sini alıyor. Eğrinin altındaki alan B = 0,30; G = 1 − 2 × 0,30 = 0,40. Aynı sonuç.
    5. İsterseniz düzeltin: 0,40 × 5 / 4 = 0,50.
    Deneyin: Hesaplayıcıdaki “Örnek: 5 hane” düğmesi bu veriyi yükler. Grafikte en zengin hanenin toplam gelirin yarısını aldığını, S80/S20 oranının 10 çıktığını görebilirsiniz.

    Gini Katsayısı Nasıl Yorumlanır?

    Kesin sınırlar yoktur, ama literatürde yaygın kullanılan kaba bir okuma şöyledir. Karşılaştırma yaparken aynı gelir tanımının (brüt ya da kullanılabilir, hane ya da fert) kullanıldığından emin olun.

    Gini katsayısı değer aralıkları ve yorumu
    Gini aralığıYorumNerede görülür?
    0,25’in altıDüşük eşitsizlikKuzey Avrupa ülkelerinin bir kısmı
    0,25 – 0,35Orta düzeyKıta Avrupası’nın büyük bölümü
    0,35 – 0,45YüksekTürkiye, ABD ve birçok gelişmekte olan ülke
    0,45 – 0,55Çok yüksekLatin Amerika ülkelerinin bir bölümü
    0,55 ve üstüAşırı yüksekGüney Afrika gibi dünyanın en eşitsiz ülkeleri

    Unutmayın: Gini bir dağılım ölçüsüdür, refah ölçüsü değildir. Herkesin eşit derecede yoksul olduğu bir toplumun Gini’si sıfırdır. Aynı Gini değerine sahip iki toplumdan birinde orta sınıf eriyor, ötekinde en tepedeki küçük bir grup kopuyor olabilir. Bu farkı görmek için Lorenz eğrisine ve dilim paylarına bakmak gerekir.

    Gini’yi Tamamlayan Eşitsizlik Ölçüleri

    S80/S20 oranı

    En yüksek gelirli %20’nin toplam gelirden aldığı payın, en düşük gelirli %20’nin payına bölümüdür. Eurostat ve TÜİK’in düzenli yayımladığı bu oran “en zenginler en yoksullardan kaç kat fazla kazanıyor?” sorusuna doğrudan cevap verir ve Gini’ye göre okurlar için çok daha sezgiseldir.

    Palma oranı

    Şilili iktisatçı José Gabriel Palma’nın gözleminden doğdu: birçok ülkede ortadaki %50’lik kesim gelirin kabaca yarısını alıyor, asıl değişen uçlar. Palma oranı en zengin %10’un payını en yoksul %40’ın payına böler. 1’in altındaki değerler görece eşit, 2’nin üstü belirgin biçimde eşitsiz bir dağılımı işaret eder.

    Theil endeksi

    Bilgi kuramından türetilen Theil endeksi, Gini’nin yapamadığı bir şeyi yapar: toplam eşitsizliği gruplar arası ve grup içi bileşenlere ayırabilir. “Türkiye’deki gelir eşitsizliğinin ne kadarı bölgeler arası farktan, ne kadarı bölgelerin kendi içindeki farktan geliyor?” gibi sorular için idealdir. 0 tam eşitliği gösterir, üst sınırı ise gözlem sayısına bağlıdır.

    Hoover (Robin Hood) endeksi

    Herkesin eşit pay alması için toplam gelirin yüzde kaçının zenginlerden yoksullara aktarılması gerektiğini gösterir. Lorenz eğrisi ile eşitlik doğrusu arasındaki en büyük dikey mesafeye eşittir ve kamuoyuna anlatması en kolay ölçülerden biridir.

    Türkiye’de Gelir Eşitsizliği ve TÜİK Verileri

    TÜİK’in 2025 Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması’na göre (gelir referans yılı 2024), eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine dayalı Gini katsayısı 0,410 olarak hesaplandı; bir yıl önce bu değer 0,413’tü. En yüksek gelirli %20’lik grup toplam gelirin %48,0‘ini, en düşük gelirli %20’lik grup ise %6,4‘ünü aldı. S80/S20 oranı yaklaşık 7,5.

    Aynı araştırmada sosyal transferler (emekli aylıkları ve sosyal yardımlar) gelirden çıkarıldığında Gini katsayısı 0,473’e yükseliyor. Bu fark, sosyal politikanın gelir dağılımını ne ölçüde düzelttiğini gösteren güçlü bir göstergedir ve tezlerde sıklıkla tartışılır.

    TÜİK’in dilim paylarıyla kendi Gini katsayısı hesaplama denemenizi yaparsanız sonucunuz resmî değerin birkaç puan altında çıkabilir. Sebep basit: TÜİK katsayıyı mikro veriden hesaplar, gruplanmış veride ise grup içi farklar görünmez. Bu farkı yöntem bölümünde not etmek yeterlidir.

    Excel ve R’de Gini Katsayısı

    Excel formülü

    Verileri küçükten büyüğe sıralayıp A2:A101 aralığına koyun. Türkçe Excel’de şu formül sonucu verir:

    =2*TOPLA.ÇARPIM(SATIR(A2:A101)-1;A2:A101)/(BAĞ_DEĞ_SAY(A2:A101)*TOPLA(A2:A101))-(BAĞ_DEĞ_SAY(A2:A101)+1)/BAĞ_DEĞ_SAY(A2:A101)İngilizce Excel’de: SUMPRODUCT, ROW, COUNT ve SUM; ayraç olarak virgül kullanılır.

    R ile hesaplama

    R kullanıyorsanız ineq paketi işinizi görür: install.packages("ineq") ile kurduktan sonra ineq::Gini(gelir) Gini katsayısını, plot(ineq::Lc(gelir)) Lorenz eğrisini verir. Sonuçlarınızı bu araçla karşılaştırarak kontrol edebilirsiniz.

    Sosyolojik Araştırmalarda Gini Katsayısı

    Gelir mi, servet mi, harcama mı?

    Hangi değişkeni ölçtüğünüz sonucu büyük ölçüde belirler. Servet eşitsizliği hemen her ülkede gelir eşitsizliğinden belirgin biçimde yüksektir; Thomas Piketty’nin Yirmi Birinci Yüzyılda Kapital kitabının yarattığı tartışmanın bir nedeni de budur. Harcamaya dayalı Gini ise genellikle gelirinkinden düşük çıkar, çünkü haneler gelir dalgalanmalarını borçlanma ya da birikimle dengeler.

    Hane geliri ve eşdeğer fert geliri

    Kalabalık bir hanenin toplam geliri, aynı geliri tek başına kazanan birinin refahıyla aynı değildir. Resmî istatistikler bu yüzden hane gelirini hane büyüklüğüne göre ayarlayan bir eşdeğerlik ölçeği kullanır. Saha verinizi hane düzeyinde topladıysanız ve hane büyüklükleri çok farklıysa bunu yöntem bölümünde tartışın.

    Mahalle, kent ve bölge ölçeğinde kullanım

    Gini yalnızca ülkeler için değil, bir mahalle, bir köy ya da bir meslek grubu için de hesaplanabilir. Kentsel ayrışma, kır-kent farkı, toplumsal cinsiyete dayalı ücret eşitsizliği gibi konularda küçük ölçekli Gini değerleri güçlü bulgular üretir. Karşılaştırma sekmesi tam olarak bu tür çalışmalar için tasarlandı.

    Sıfır ve negatif değerler

    Hiç geliri olmayan haneler hesaba dahil edilmelidir; onları çıkarmak eşitsizliği olduğundan düşük gösterir. Negatif değerler (örneğin borcu varlığından fazla olanların net serveti) ise Gini’yi 1’in üstüne taşıyabilir ve yorumu bozar. Araç bu yüzden negatif değerleri kabul etmez.

    Sık Yapılan Hatalar

    Veriyi sıralamadan formül uygulamak

    Sıra ağırlıklı formül sıralı veri ister. Excel’de hesaplıyorsanız önce küçükten büyüğe sıralayın; araç bunu sizin yerinize otomatik yapar.

    Farklı gelir tanımlarını karşılaştırmak

    Brüt gelirle kullanılabilir geliri, hane geliriyle fert gelirini aynı tabloda yan yana koymak yanıltıcıdır. Kendi bulgunuzu TÜİK’in 0,410 değeriyle kıyaslıyorsanız tanım farkını mutlaka belirtin.

    Gruplanmış veriden çıkan sonucu kesin sayı gibi sunmak

    Dilim paylarından hesaplanan değer gerçek Gini’nin alt sınırıdır. “Yaklaşık” ya da “en az” ifadesiyle raporlayın.

    Gini’yi tek başına yorumlamak

    Kesişen iki Lorenz eğrisi aynı ya da çok yakın Gini değerleri verebilir. Karşılaştırma yaparken araç kesişme durumunda sizi uyarır; bu durumda S80/S20 ve Palma oranlarına da bakın.

    Gini Katsayısı Yöntem Bölümüne Nasıl Yazılır?

    Gini katsayısı hesaplama sürecini raporlarken okurun şu soruları cevapsız kalmamalı: hangi değişken (gelir, servet, harcama), hangi birim (hane, birey), hangi veri (ham ya da gruplanmış), kaç gözlem ve hangi formül. Örnek bir paragraf:

    “Araştırmaya katılan 412 hanenin aylık gelir verisine göre hesaplanan Gini katsayısı 0,382 olarak bulunmuştur. Bu değer yüksek düzeyde bir gelir eşitsizliğine işaret etmektedir. En yüksek gelirli %20’lik grubun toplam gelirden aldığı pay, en düşük gelirli %20’lik grubun payının 6,1 katıdır.”

    Araç, girdiğiniz veriye göre bu paragrafın bir benzerini kendisi hazırlıyor. Lorenz eğrisini PNG olarak indirip doğrudan Word belgenize ekleyebilir, sayfayı yazdırarak sonuçları bir arada saklayabilirsiniz.

    S.S.S

    Gini Katsayısı Hesaplama Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

    Gini katsayısı, Lorenz eğrisi, S80/S20 ve Palma oranı, TÜİK verileri ve Excel’de hesaplama hakkında araştırmacıların en çok sorduğu soruları yanıtladık.

    01Gini katsayısı hesaplama nasıl yapılır?

    Ham veriniz varsa değerler küçükten büyüğe sıralanır ve sıra ağırlıklı formül uygulanır: G = 2 × Σ(i × xᵢ) / (n × Σxᵢ) − (n + 1) / n. Elinizde yalnızca dilim payları varsa Lorenz eğrisinin altındaki alan (B) yamuk yöntemiyle bulunur ve G = 1 − 2B hesaplanır. Bu sayfadaki araç, verinizi yapıştırdığınız anda uygun yöntemi otomatik seçer ve her adımı formülüyle birlikte gösterir.

    02Gini katsayısı kaç olursa iyidir?

    Tek bir doğru değer yoktur, ama genel bir okuma için 0,25’in altı düşük, 0,25–0,35 arası orta, 0,35–0,45 arası yüksek, 0,45’in üstü çok yüksek eşitsizlik olarak kabul edilir. Kuzey Avrupa ülkelerinin bir kısmı 0,25’in altında kalırken Türkiye’de değer 0,410’dur. Karşılaştırma yaparken aynı gelir tanımının kullanıldığından emin olun.

    03Gini katsayısı 1’den büyük ya da negatif olabilir mi?

    Tüm değerler sıfır ya da pozitifse Gini her zaman 0 ile 1 arasındadır ve negatif olamaz. Veride negatif değerler varsa (örneğin borcu varlığından fazla olanların net serveti) katsayı 1’i aşabilir ve yorumu bozulur. Bu yüzden araç negatif değerleri kabul etmez; net servet çalışıyorsanız negatif değerleri nasıl ele aldığınızı yöntem bölümünde açıklayın.

    04Lorenz eğrisi ile Gini katsayısı arasındaki ilişki nedir?

    Lorenz eğrisi, en yoksuldan en zengine sıralanan nüfusun birikimli payına karşılık toplam gelirden aldığı birikimli payı gösteren grafiktir. Gini katsayısı, 45 derecelik mutlak eşitlik doğrusu ile Lorenz eğrisi arasındaki alanın, doğrunun altındaki toplam alana oranıdır. Eğri eşitlik doğrusundan ne kadar uzaklaşırsa Gini o kadar büyür.

    05Türkiye’nin Gini katsayısı kaçtır?

    TÜİK’in 2025 Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması’na göre (gelir referans yılı 2024) eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine dayalı Gini katsayısı 0,410’dur. En yüksek gelirli %20 toplam gelirin %48,0’ini, en düşük gelirli %20 ise %6,4’ünü almaktadır. Sosyal transferler hariç tutulduğunda Gini 0,473’e yükselir.

    06Gini katsayısı ile S80/S20 oranı arasındaki fark nedir?

    Gini katsayısı dağılımın tamamını tek bir sayıda özetler ve orta gelir gruplarındaki değişimlere daha duyarlıdır. S80/S20 oranı ise yalnızca uçlara bakar: en yüksek gelirli %20’nin payını en düşük gelirli %20’nin payına böler. Türkiye’de bu oran yaklaşık 7,5’tir. İkisini birlikte raporlamak eşitsizliğin nerede yoğunlaştığını daha iyi anlatır.

    07Palma oranı nedir, ne zaman kullanılır?

    Palma oranı, en zengin %10’un toplam gelirden aldığı payın en yoksul %40’ın payına bölünmesiyle bulunur. Orta kesimin payının ülkeler arasında görece sabit olduğu, asıl farkın uçlarda oluştuğu gözlemine dayanır. Politika tartışmalarında ve kamuoyuna anlatımda Gini’ye göre daha sezgisel olduğu için tercih edilir.

    08Excel’de Gini katsayısı nasıl hesaplanır?

    Verileri küçükten büyüğe sıralayıp örneğin A2:A101 aralığına koyun. Türkçe Excel’de =2*TOPLA.ÇARPIM(SATIR(A2:A101)-1;A2:A101)/(BAĞ_DEĞ_SAY(A2:A101)*TOPLA(A2:A101))-(BAĞ_DEĞ_SAY(A2:A101)+1)/BAĞ_DEĞ_SAY(A2:A101) formülü sonucu verir. İngilizce Excel’de aynı formül SUMPRODUCT, ROW, COUNT ve SUM fonksiyonlarıyla ve virgül ayracıyla yazılır.

    09Gruplanmış verilerden hesaplanan Gini neden daha düşük çıkar?

    Gruplanmış veride her grubun içindeki herkesin aynı geliri aldığı varsayılır; yani grup içi eşitsizlik görünmez olur. Bu nedenle %20’lik ya da %10’luk dilim paylarından hesaplanan Gini, ham veriden hesaplanan gerçek değerin bir miktar altında kalır. Sonucu bir alt sınır olarak yorumlamak ve dilim sayısını raporlamak gerekir.

    10Bu araç ücretsiz mi, verilerim güvende mi?

    Araç tamamen ücretsizdir ve kayıt gerektirmez. Girdiğiniz veriler ve yüklediğiniz CSV dosyaları yalnızca tarayıcınızda işlenir, hiçbir sunucuya gönderilmez. Bağlantı paylaşma özelliğini kullanırsanız veriler yalnızca bağlantının kendisinde taşınır.